Op 1 oktober 2010 is de Wet kraken en leegstand in werking getreden. De wet houdt een wijziging van een aantal wetten in, waaronder het Wetboek van Strafrecht en de Leegstandwet. Belangrijke wijziging in het Wetboek van Strafrecht houdt in dat het kraken niet meer wordt gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden, maar van ten hoogste een jaar. Een andere belangrijke wijziging houdt in dat in de Leegstandwet is bepaald dat de gemeenteraad een leegstandverordening kan vaststellen. Hierin kan een en ander worden bepaald over de melding van leegstand door de eigenaar van een pand, en de voordracht van een gebruiker door het college van B&W, indien het pand geschikt is voor gebruik. In het Wetboek van Strafvordering is verder nog aanvullend bepaald dat in geval van kraken iedere opsporingsambtenaar de desbetreffende plaats kan betreden en  bevoegd is alle personen die daar wederrechtelijk vertoeven, alsmede alle voorwerpen die daar ter plaatse worden aangetroffen, te verwijderen of te doen verwijderen. 

Praktijk

Hoe de wet, ook wel anti-kraakwet genoemd, in de praktijk uitwerking zal hebben, valt te bezien. Eén van de vragen die speelt, is of het door de veranderde wetgeving, gemakkelijker is een pand te (doen) ontruimen. De wet heeft de strafbaarstelling van kraken uitgebreid. Niet alleen het kraken van een pand is verboden dat minder dan een jaar leeg staat. Ook de kraak van een pand dat meer dan een jaar leegstaat is thans verboden.

De anti-kraakwet kent geen overgangsrecht. Dat betekent dat ook degenen die een pand reeds voor de inwerkingtreding van de wet hebben gekraakt, ongeacht of het pand meer dan een jaar leeg stond of niet, strafbaar zijn. Kraken is niet langer een overtreding, maar een misdrijf. Een strafrechtelijke ontruiming van het pand is door de nieuwe wetgeving mogelijk gemaakt.

De indruk bestaat derhalve dat de eigenaar van een pand veel gemakkelijker voor ontruiming zou kunnen zorg dragen. Maar het gaat (enkel) om een strafrechtelijke aanpassing. Een actie van OM/de politie zal afhankelijk zijn van het oordeel van de politie of een ontruiming opportuun wordt geacht. Daarvan kan bijvoorbeeld sprake zijn indien er sprake is van een gevaar voor de openbare orde/veiligheid, dan wel een gevaar voor de krakers zelf.

In Amsterdam heeft een kort geding over de anti-kraak wetgeving plaatsgevonden. Op 22 oktober jl. is door de rechtbank te Amsterdam in een kort geding het navolgende aan de orde gekomen. Krakers te Amsterdam hebben tegen de Staat een geding aangespannen en eisten een verbod over te gaan tot de strafrechtelijke ontruiming van gekraakte panden te Amsterdam. De gemeente Amsterdam is vanaf 1 oktober jl. actief beleid gaan voeren ter zake ontruiming (hoewel in een bepaalde volgorde) van gekraakte panden.

De krakers hebben in het kort geding onder andere gesteld dat de strafrechtelijke bepaling in strijd zou zijn met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Dit artikel ziet, kort gezegd, op “Right to respect private en family life”.

De vorderingen van de krakers zijn in dit kort geding afgewezen. In het hoger beroep van het kort geding, op 8 november 2010, is het de Staat echter verboden op strafrechtelijke gronden over te gaan tot ontruiming van de krakers uit de betreffende panden. De ontruiming werd verboden omdat de nieuwe wet Kraken en Leegstand niet in de mogelijkheid voorziet om over de ontruiming eerst het oordeel van de rechter te vragen. Dit is in strijd met het EVRM. Het Europese Hof heeft namelijk herhaaldelijk beslist dat iemand zijn woning niet mag verliezen voordat de rechter daarover een uitspraak heeft kunnen doen. De eerste scheuren in de wet en de uitvoering daarvan zijn een feit. Volgens de media is het plan dat justitie op korte termijn een gat in de nieuwe anti-kraakwet zal dichten. Krakers die met een ontruiming worden geconfronteerd, moeten voortaan in staat zijn een kort geding aan te spannen. Deze aanvulling wordt binnenkort verwacht.